درمان تروما

برای آشنایی با درمان جای سوختگی لازم است ابتدا معنای سوختگی را بدانید. در ادامه سوختگی و درجه‌های آن را تعریف می‌کنیم.

 

سوختگی

 

سوختگی

منظور از سوختگی آسیبی است که به پوست یا غشاهای مخاطی مانند پوشش دهان، معده، ملتحمه و مجاری هوایی وارد می‌شود. این آسیب در اثر گرما و سرمای بیش از اندازه، در مجاورت مواد شیمیایی قرار گرفتن و جریان الکتریکی به وجود می‌آید. جراحت سوختگی قادر است به ساختمانهای زیر پوست مانند ماهیچه‌ها، استخوانها، اعصاب و رگهای خونی نیز سرایت کند.

طبقه‌بندی سوختگی ها

برای کمک به یک مصدومی که دچار سوختگی شده است باید اول میزان جراحت سوختگی او را طبقه‌بندی کرد و بعد به بررسی آن می‌پردازیم. جهت ارزیابی شدت یک سوختگی برای درمان مؤثر باید اول دلیل سوختگی را متوجه شویم و با عوارض مخصوص هر نوع سوختگی آشنا باشیم. به طور کلی سوختگیها از سه دسته تشکیل می‌شوند:

  • براساس درجه‌ی سوختگی
  • براساس شدت سوختگی
  • براساس عامل و منبع ایجاد سوختگی

این سه دسته در تعیین میزان فوریت درمان سوختگی و نحوه‌ی مراقبتهای اورژانسی از فردی که دچار سانحه شده است مهم هستند.

عوامل ایجاد سوختگی

سوختگیها با توجه به عوامل ایجاد کننده مانند حرارتی، نورانی، تشعشعی، الکتریکی و شیمیایی طبقه‌بندی می‌شوند. همچنین می‌توان منبع ایجاد سوختگی مثل اسید کلریدریک یا جریان برق متناوب و … را نیز جهت اختصاصی‌تر کردن طبقه‌بندی در نظر گرفت.

سوختگی ناشی از آتش

اولین نکته‌ای که در سوختگی با آتش باید به آن توجه کرد مسیر تنفسی و مسمومیت با منواکسیدکربن است.

سوختگی شیمیایی

اگر پوست در تماس با مواد شیمیایی مثل اسیدها، بازها یا قلیاهایی مانند سود سوزآور یا محلول‌های سفید کننده‌ی قوی، حلال‌ها و مواد رنگبر با قدرت بالا قرار بگیرد دچار سوزش و صدمه می‌شود. سوختگی با مواد قلیایی از سوختگی با مواد اسیدی خطرناکتر است زیرا این مواد در پوست بیشتر نفوذ می‌کنند و زمان طولانی‌تری فعال باقی می‌مانند.  اولین اقدامی که در این مواقع باید صورت بگیرد این است که ناحیه‌ی سوخته را زیر شیر آب بگیرید.

سوختگی با مایعات جوش

سوختگی با مایعاتی که به نقطه‌ی جوش رسیده‌اند مثلاً آب یا روغن جوش باعث آسیبهای بافتی می‌شود. در این موارد باید به سرعت هر چه تمام تر ناحیه‌ی آسیب دیده را سرد کنیم زیرا با سرد کردن در این حالت شدت ضایعه کم می‌شود و از درد آن کاسته می‌شود. این نکته را فراموش نکنید که در صورت سوختگی با قیر، هرگز آن را از روی پوست برندارید و فقط ناحیه‌ی سوخته را سریعاً با آب خنک کنید.

سوختگی الکتریکی

در این نوع، اثر سوختگی روی پوست یک منطقه‌ی کوچک است ولی آسیبی که به بافتهای زیر پوست وارد شده است خیلی زیاد است.

سوختگی ناشی از اشعه

این سوختگی در اثر اشعه‌ی خورشید و تشعشعات رادیواکتیو به وجود می‌آید. اگر سوختگی با تشعشعات اتمی صورت گرفته باشد باید ابتدا محافظت شخصی امدادگر از خطر تشعشعات مورد توجه قرار بگیرد و سپس به رفع آلودگی مصدوم بپردازند.

درجه‌ی سوختگی

سوختگیهای پوست براساس ضخامت به دو نوع سوختگی با ضخامت نسبی و تمام ضخامت دسته‌بندی می‌شوند. در سوختگیهای با ضخامت نسبی، اپیدرم به تنهایی یا اپیدرم و قسمت فوقانی درم آسیب می‌بینند و خطری بافتهای زیرین را تهدید نمی‌کند در حالی که سوختگیهای تمام ضخامت، اپیدرم، درم و لایه‌های زیرین پوست را نیز درگیر می‌کنند.

سوختگیها را می‌توان براساس درجه نیز تقسیم‌بندی کرد که در این شیوه شامل سه گروه درجه یک، درجه دو و درجه سه می‌شوند. خفیفترین نوع سوختگی درجه یک است. سوختگیهای درجه یک و درجه دو با ضخامت نسبی و سوختگیهای درجه سه با تمام ضخامت می‌باشند.

سوختگی

سوختگی درجه یک

این نوع خفیفترین نوع سوختگی است که فقط لایه‌ی خارجی پوست که اپیدرم نامیده می‌شود را مورد آسیب قرار می‌دهد. علل آن سوختگی ناشی از شعله و حرارت ملایم می‌باشد.

سوختگی درجه دو

این نوع سوختگی با شدت متوسط است و فقط اپیدرم و بخشی از درم را درگیر می‌کند و به بافتهای زیرین صدمه نمی‌زند. سوختگی درجه دو نیز مانند درجه یک با ضخامت نسبی می‌باشد.

سوختگی درجه سه

سوختگی درجه سه کل ضخامت پوست که شامل اپیدرم و درم می‌شود را تخریب می‌کند و حتی گاهی آسیب عمیق‌تر شده و بافتهای زیر پوست یعنی چربی، ماهیچه و استخوان را نیز در بر می‌گیرد.

تفاوت سوختگی درجه سه و درجه دو در ظاهر آنهاست زیرا در درجه دو ناحیه‌ی‌ سوختگی سیاه رنگ یا خشک و سفید است ولی در درجه دو قرمز و مرطوب است و حالت عرق کرده دارد.

شدت سوختگی

برای تعیین شدت سوختی به عواملی نظیر شرایط آسیب، محل و شکل سوختگی، علت سوختگی، وسعت، سن مصدوم و وجود ضایعات همراه توجه می‌کنند.

روشهای درمان سوختگی

برای درمان سوختگی روشهای مختلف جراحی و غیر جراحی را داریم که گاهی می‌توان بدون جراحی جای سوختگی را درمان کرد. پزشکان و بیماران براساس شرایط یک یا چند روش درمانی را به صورت ترکیبی استفاده می‌کنند. درمانهای غیر جراحی باعث جلوگیری از اعمال جراحی می‌شوند و یا عمل جراحی وسیع را به عملی جزئی‌تر تبدیل می‌کنند. از جمله روشهای غیر جراحی وارد کردن فشار یا استفاده از بانداژها و لباسهای فشارنده، ایجاد کششهای طولانی مدت روی اسکار، تزریق دارو به درون اسکار، استفاده از پانسمانهای سیلیکونی، سرما درمانی، ماساژ تراپی و … هستند.

فشار و پوششهای فشارنده

یکی از درمانهایی که سالهاست در حال انجام است، استفاده از پانسمانهای فشاری روی اسکار است. البته هنوز هم مطالعه‌ی دقیقی در زمینه‌ی تأثیر واقعی لباسهای فشارنده روی اسکار انجام نشده است و مکانیسم عمل دقیق درمانهای فشاری ناشناخته می‌باشد.

در این زمینه تنها تعدادی تئوری موجود است:

  • کمک به منظم شدن مجدد کلاژن‌ها به صورت خطی و موازی
  • کاهش جریان خون اسکار که در ادامه به افزایش فعالیت آنزیم کلاژناز منجر می‌شود که این فرآیند مسبب تخریب کلاژن‌های اسکار خواهد شد.
  • کاهش سنتز و ساخته شدن کلاژن‌ها
  • کاهش تورم در ناحیه
  • تخریب فیبروبلاست‌ها

این روش از درمانهای استاندارد بالینی جهت اسکارهای سوختگی به شمار می‌رود. در مورد زخم‌های سوختگی که ظرف مدتی کمتر از 2 هفته ترمیم شده‌اند به لحاظ استاندارهای درمانی نیازی به درمانهای فشارنده احساس نمی‌شود. اگر زخم بین 14 الی 21 روز  ترمیم شده باشد ریسک بیشتر است. در این حالت و نیز در حالتهایی که از گرافت پوستی کمک گرفته شده است باید از درمان فشارنده استفاده کرد. برای درمان موارد پر خطر مانند کودکان، افرادی که سابقه‌ی اسکار دارند و همچنین افراد دارای پوست تیره صلاح در این است که حتی اگر زخم در مدتی کمتر از 2 هفته بهبود یافت باز هم از درمانهای فشاری استفاده شود. این درمان باید هر چه سریعتر آغاز شود. به عبارتی به محض اینکه پوست بیمار توانایی تحمل فشار ناشی از پانسمان را داشته باشد باید درمان فشاری انجام شود.

انواع پوشش‌های فشارنده

بانداژهای الاستیک، دستکش‌های مخصوص، گریپ‌های خود چسب و بانداژها و اسپلینت‌های مناسب دیگر جهت این درمان استفاده می‌شوند. از این وسایل می‌توان حتی روی لباس یا پوشش‌های دیگر جهت کاهش آسیب به پوست کمک گرفت. لباسهای فشارنده باید هر چه سریعتر به کار بروند. این لباسها به صورت از پیش ساخته شده توسط کارخانجات مختلف موجود می‌باشند و طرح‌ها و سایزهای متنوعی دارند. بعضی از این لباسها دارای یک لایه‌‌ی درونی با پوشش سیلیکونی و نرم هستند که جهت کاستن آسیب به بافتهای پوستی و نرم شدن اسکارها طراحی گردیده است. اگر پوشش مناسب به صورت آماده یافت نشد می‌توان آن‌را سفارش داد تا بدوزند.

سوختگی

زمان استفاده از پوشش‌های فشارنده

این لباسها بهتر است دائماً پوشیده شوند به غیر از زمانهایی که بیمار قصد استفاده از کرم‌های مرطوب کننده‌ی پوست یا استحمام دارد. به علاوه ترجیح با این موضوع است که این لباسها 3 ماه 1 بار تعویض شوند و از لباسهای جدید استفاده شود تا به دلیل نو بودن لباس فشار لازم روی زخم وارد شود. کمترین زمان برای پوشیدن لباسهای فشارنده 6 تا 8 ماه است و در اکثر موارد این لباسها را باید 12 تا 18 ماه پوشید. نقش لایه‌ی داخلی این لباسها در عملکرد آنها خیلی مهم است. پوشش داخلی باید از موادی مثل الاستومر، فوم، سیلیکون، پوشش ژل و ترموپلاستیک ساخته شده باشد. زمان مصرف این لباسها به این صورت است که در ابتدا روزی چند ساعت است و به تدریج تا 24 ساعت در روز زیاد می‌شود. اگر هر گونه حساسیت به این پوشش‌ها مشاهده شد باید مصرف آنها را قطع کرد.

ماسک‌های صورت

شکل خاص صورت و گردن استفاده از پوشش‌های فشاری رایج را دشوار می‌کند و به همین خاطر برای پوشاندن صورت از ماسک‌ها و اسپلینت‌های شفاف و پلاستیکی استفاده می‌کنند. امروزه با پیشرفت در این امر با کمک اسکن لیزری و طراحی دقیق صورت بیمار ماسک مخصوص به هر فرد توسط کارخانه ساخته می‌شود. درمانگر هنگام قرار دادن ماسک روی صورت با استفاده از جریان حرارت، آن را دقیقاً با صورت بیمار هماهنگ می‌سازد و حفره‌هایی در بخشهای مربوط به دهان، بینی و چشم‌ها جهت تنفس و بینایی بریده می‌شوند. ماسک را به گونه‌ای روی صورت جاگذاری می‌کنند که فشار کافی روی اسکار وارد بیاید و در نهایت ماسک را با بندهایی از پشت به صورت محکم می‌بندند. فشار روی اسکار را از روی تغییر رنگ به سفیدی می‌توان تشخیص داد. شفاف بودن ماسک‌ها امکان مشاهده‌ی رنگ اسکار و حالتهای چهره‌ی بیمار را فراهم کرده است و ظاهر قابل قبول‌تری دارد.

 سیلیکون

سیلیکون را به صورت ورقه و ژل استفاده می‌‌کنند که می‌تواند به تنهایی یا همراه با سایر پوششهای فشاری به کار گرفته شود. از تأثیرات متعدد این ماده در درمان سوختگی می‌توان به: آبرسانی، تغییرات حرارتی، انتقال اکسیژن، ایجاد فشار و جذب ماده‌ی سیلیکونی به وسیله‌ی بافت پوست اشاره کرد. پوشش‌های سیلیکونی را باید حداقل 2 ماه به صورت روزانه 12 ساعت استفاده کرد. ورقه ژل و پوست هر دو باید تمیز باشند و هر روز مورد شستشو و خشک شدن قرار بگیرند تا هم مفید واقع شوند و هم از عوارض احتمالی نظیر خارش، حساسیت و راش پوستی ممانعت به عمل بیاورند. تعداد زیادی از ماسک‌های صورت و لباسهای پوشاننده لایه‌ی داخلی سیلیکونی دارند.

 استفاده از کشش و اسپلینت

 برای افزایش طول یک اسکار که حالت چروکیده دارد و باعث خمیده شدن عضو می‌شود از کشش طولانی استفاده می‌کنند و برای جلوگیری از کنتراکچر و جمع شدگی از فشار ملایم با مدت زمان طولانی روی مفاصل بهره می‌گیرند. برای این کار از اسپلینت‌های مناسب یا گچ‌گیری‌های پی در پی کمک می‌گیرند. به ویژه زمانی که زخم سوختگی در شرف ترمیم است از جمع شدگی بعدی جلوگیری می‌کنند. جهت درمان خمیدگی دست از این روش به تنهایی یا همراه با پوشش‌های سیلیکونی استفاده می‌کنند.

سوختگی

 ماساژ بافت نرم

ماساژ یکی دیگر از روشهای غیر جراحی است که سبب کاهش تورم، نرم کردن بافت و کاهش حساسیت اسکار می‌شود و گاهی خارش را هم کم می‌کند. بیمار باید از ماساژ دستی یا الکتریکی به صورت 3 تا 5 بار در روز و با مدت 10 تا 15 دقیقه استفاده کند.

تزریق به داخل اسکار

با تزریق کورتون به داخل بافت اسکار تازه مانع رشد آن می‌شوند یا اندازه‌ی آن را کوچک می‌کنند. گاهی درمان همزمان و ترکیبی تزریق درون اسکار همراه با سیلیکون یا بانداژهای فشارنده بسیار مفید واقع می‌شوند. البته تزریق کورتون درون اسکارهای خیلی بزرگ به علت محدودیت در تجویز این دارو ممکن نیست. فاصله‌ی تزریق‌ها باهم اغلب 3 تا 4 هفته یک بار است. همچنین FU5 و اینترفرون هم برای درمان اسکارها استفاده می‌شوند.

 سرمادرمانی یا کرایوتراپی

از دیگر راههای درمان اسکار سرمادرمانی یا کرایوتراپی است. در موارد  زیادی مشاهده شده است که اسکاری که تحت سرما قرار گرفته است کوچک شده است. سرما در درمان اکثر اسکارهای کلوئید مفید است. البته این روش محدودیتهایی نیز دارد از جمله ایجاد زخم و تاول و همچنین عدم امکان انجام آن در بعضی نواحی خاص بدن مثل بالای تاندون‌ها و اعضای حیاتی و در آخر هیپوپیگمانتاسیو دائمی که به معنای سفید شدن پوست محل درمان است. این عارضه علی الخصوص در افرادی که دارای پوست تیره می‌باشند ظاهر نامناسبی را ایجاد می‌کند.

سایر درمانهای غیر جراحی

به غیر از مواردی که در بالا ذکر شد درمانهایی مانند گرما درمانی اولتراسوند و استفاده از پوشش‌های گرمایی و پارافین هم جزو درمانهای غیر جراحی هستند. تولید کشش روی جمع شدگی بافت به وسیله‌ی حرارت و گرم کردن بافت راحت‌تر انجام می‌گیرد.

منتظر نظرات و پیشنهادات  شما هستیم

باتشکر گروه مدیریت سایت مرکز  درمان زخم مانیکان

پاسخ

19 − پنج =